In het kort

Opiaten zijn stoffen die uit de papaverplant (Latijn: papaver somniferum) worden gehaald. Door de onrijpe zaadbol in te kerven en het vrijkomende melksap in te drogen, ontstaat ruwe opium. Uit die ruwe opium kan bijvoorbeeld morfine worden gehaald. En uit die morfine kan via een chemische bewerking heroïne worden gemaakt.
Opium is de verzamelnaam voor een mengsel van verschillende opiaten zoals morfine, codeïne, thebaïne, papaverine en noscapine.

• Verslavend? Treedt in het algemeen snel op en is dan groot, zowel lichamelijk als geestelijk.
• Steeds meer nodig voor zelfde effect? Ja.
• Effecten korte termijn: Vermindering van pijn en angtgevoelens, kortdurende euforie, emotionele vervlakking, verstopping. Werkingsduur verschilt per soort opiaat.
• Gevolgen lange termijn: Onverschilligheid.
• Belangrijk: Risico van ondervoeding en verwaarlozing, waardoor grotere kans op infecties. Bij spuiten extra risico op een overdosis en/of infectie(s) (HIV (aids), hepatitis, etc.). 
  

Wat is het?

Opiaten zijn stoffen die uit de papaverplant (Latijn: papaver somniferum) worden gehaald.
Door de onrijpe zaadbol in te kerven en het vrijkomende melksap in te drogen, ontstaat ruwe opium. Uit die ruwe opium kan bijvoorbeeld morfine worden gehaald. En uit die morfine kan via een chemische bewerking heroïne worden gemaakt.
Opium is de verzamelnaam voor een mengsel van verschillende opiaten zoals morfine, codeïne, thebaïne, papaverine en noscapine.
Opiaten zijn verwant aan van nature in de mens voorkomende pijnstillende stoffen (de endorfines).
Er zijn ook synthetisch bereide opiaten, waarvan methadon de bekendste is.

Wat is de werking?

Bij het gebruik van opiaten worden de ademhaling en de hartslag langzamer. De lichaamstemperatuur gaat iets omlaag. De pupillen vernauwen zich sterk. Opiaten verminderen de werking van de darmen en kringspieren. Seksuele behoeften kunnen minder worden. In het begin kan de gebruiker last krijgen van braken, hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, jeuk en een vreemd gevoel in het hoofd. De werkzame stoffen veroorzaken op zich géén beschadigingen aan weefsels en organen. De demping van pijn is de reden waarom morfine als sterke pijnstiller wordt gebruikt na operaties.

Wat zijn de risico's?

Naast lichamelijke en geestelijke afhankelijkheid brengt het gebruik van opiaten de volgende risico's met zich mee:

• Overdosis, niet zelden met de dood als gevolg. Want de vertragende effecten op de ademhaling kunnen fataal zijn. Een overdosis kan verschillende oorzaken hebben: een te hoge dosis ineens, dezelfde dosis als vroeger na een periode van stoppen, verrast worden door heroïne van een ongebruikelijke zuiverheidsgraad.
• Ontstekingen en infecties door onzorgvuldig en onhygiënisch spuiten.
• Omdat opiaten pijnklachten onderdrukken, kan een ziekte niet of te laat worden opgemerkt.
• Opiatengebruik verstoort de menstruatiecyclus, soms verdwijnt de menstruatie helemaal.
• Pasgeboren baby's van opiaatgebruikende moeders vertonen ontwenningsverschijnselen.
• Combinaties van opiaten met andere dempende middelen zijn gevaarlijk, omdat de effecten elkaar kunnen versterken. Dit kan dodelijke gevolgen hebben.
  

En dan nog dit

Sommige mensen die methadon krijgen in verband met hun heroïnegebruik, injecteren vloeibare (drink)methadon. Dit veroorzaakt al snel aderontsteking door de toegevoegde suiker. Het gevaarlijke van opiaten is dat de positieve effecten tevens de kiem zijn voor de negatieve: het rustgevende leidt snel tot vormen van onverschilligheid.
Een aantal van de bestanddelen van opium kunnen worden gebruikt voor het produceren van zeer sterke halfchemische opiaten zoals fentanyl en etorphine.
De laatste tijd is afkicken onder narcose veel in het nieuws geweest. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de stof Naltrexon. Deze stof wordt synthetisch vervaardigd. Het is een opiaatantagonist. Dit betekent dat opiaten na toediening niet meer werken. Het wordt om die reden gebruikt om een snelle ontgifting te bereiken en opiaatafhankelijkheid te bestrijden.
Ook wordt deze stof gebruikt om in geval van overdosering het leven van de gebruiker te redden.

Meer informatie en hulp
Voor meer informatie of een persoonlijk advies, kun je contact opnemen met de afdeling Preventie, Voorlichting en Advies. Telefnummer: Oost-Brabant 040- 2171200, West- en Midden-Brabant 076-523 63 30 (of vul het contactformulier in)
ˆ naar boven

Colofon

Uitgave:
Trimbos-instituut

www.trimbos.nl

Foto's:
Pierre Schermel, Amsterdam

februari 2008